Badanie GBS w ciąży - kiedy wykonać wymaz i co oznacza wynik?

Końcówka ciąży często przynosi pytania o wymaz, który ma znaczenie przede wszystkim dla bezpieczeństwa dziecka podczas porodu. Badanie GBS w ciąży pozwala sprawdzić, czy przyszła mama jest nosicielką paciorkowca grupy B, a wynik pomaga zespołowi medycznemu zdecydować o antybiotykowej profilaktyce śródporodowej. Wyjaśniam, kiedy wykonać badanie, jak wygląda pobranie próbki, co oznacza wynik dodatni i kiedy potrzebne jest dodatkowe postępowanie.

Co oznacza obecność paciorkowca grupy B

GBS, czyli Streptococcus agalactiae, to bakteria, która może bytować w przewodzie pokarmowym i drogach rodnych. Nosicielstwo jest częste i zwykle nie powoduje żadnych objawów. Nie oznacza też zaniedbań higienicznych ani choroby przenoszonej wyłącznie drogą płciową.

Dla ciężarnej dodatni wynik najczęściej nie stanowi zagrożenia. Problem pojawia się podczas porodu, gdy bakteria może przedostać się na dziecko. U większości noworodków nie wywołuje infekcji, ale w rzadkich przypadkach może prowadzić do sepsy, zapalenia płuc lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Dlatego największe znaczenie ma ochrona dziecka w czasie porodu, a nie próba trwałego usunięcia bakterii kilka tygodni wcześniej.

To rozróżnienie bywa źródłem niepokoju. Dodatni wymaz nie oznacza, że trzeba zmieniać plan porodu, izolować się od innych osób albo automatycznie wykonywać cesarskie cięcie. Sam w sobie nie jest wskazaniem ani do indukcji porodu, ani do cięcia cesarskiego.

Kiedy wykonać wymaz i jak przebiega badanie

W polskiej praktyce próbkę pobiera się zazwyczaj między 35. a 37. tygodniem ciąży. Ten termin nie jest przypadkowy. Nosicielstwo może się zmieniać, dlatego wynik uzyskany zbyt wcześnie może nie odzwierciedlać sytuacji przy porodzie.

Badanie obejmuje dwa miejsca. Położna, lekarz lub przeszkolona pacjentka pobiera materiał z dolnej części pochwy, a następnie z odbytnicy, zwykle przy użyciu wymazówki umieszczonej w podłożu transportowym. Nie trzeba zakładać wziernika, a cała procedura trwa krótko.

Pobranie może być nieprzyjemne, ale nie powinno boleć. Jeśli odczuwasz silny ból, pieczenie albo krwawienie, powiedz o tym osobie wykonującej badanie. W niektórych placówkach możliwe jest samodzielne pobranie wymazu, jednak trzeba wcześniej sprawdzić instrukcję laboratorium i upewnić się, że próbka zostanie pobrana z obu wymaganych miejsc.

Przed pobraniem warto sprawdzić zasady obowiązujące w konkretnej placówce. Zwykle zaleca się, aby przez co najmniej 48 godzin nie stosować leków dopochwowych, a bezpośrednio przed badaniem nie używać środków odkażających ani intensywnych preparatów do higieny intymnej. Część laboratoriów prosi także o powstrzymanie się od współżycia przez 24 godziny, najlepiej przez 2-3 dni.

Wymaz powinien trafić do laboratorium możliwie szybko, zgodnie z instrukcją otrzymaną przy pobraniu. Wynik jest zwykle dostępny po kilku dniach, ale czas zależy od laboratorium i zastosowanej metody. Najbezpieczniej zrobić badanie tak, aby wynik był już w dokumentacji przed planowanym terminem porodu.

Co zrobić po dodatnim wyniku GBS

Dodatni wynik oznacza, że w pobranym materiale wykryto paciorkowca grupy B. Nie leczy się samego nosicielstwa antybiotykiem przed porodem, ponieważ bakteria może szybko ponownie pojawić się w drogach rodnych. Takie leczenie nie daje trwałej ochrony dziecka w chwili narodzin.

Informację o wyniku trzeba przekazać lekarzowi prowadzącemu i zabrać dokument do szpitala. Podczas porodu stosuje się najczęściej antybiotyk podawany dożylnie. Pierwszą dawkę podaje się po rozpoczęciu czynności porodowej albo po odpłynięciu wód, a kolejne dawki są powtarzane w odstępach zależnych od zastosowanego leku.

Największą skuteczność uzyskuje się, gdy profilaktyka trwa około 4 godzin przed urodzeniem dziecka. Nie oznacza to jednak, że trzeba opóźniać poród, jeśli jego przebieg wymaga szybkiego zakończenia. Nawet krótszy czas od podania antybiotyku do narodzin może mieć znaczenie, dlatego po rozpoczęciu porodu trzeba od razu poinformować personel o dodatnim wyniku.

Najczęściej stosuje się penicylinę lub ampicylinę. Przy uczuleniu na penicyliny lekarz dobiera alternatywny lek, uwzględniając rodzaj reakcji alergicznej oraz, jeśli jest to potrzebne, wrażliwość bakterii. Nie przyjmuj samodzielnie antybiotyku i nie próbuj zastępować profilaktyki preparatami dopochwowymi, probiotykami ani domowymi metodami.

Wynik ujemny i sytuacje, gdy badania nie ma

Ujemny wynik oznacza, że w pobranej próbce nie wykryto GBS. Nie daje stuprocentowej gwarancji, ponieważ nosicielstwo może się zmieniać, ale w typowej sytuacji pozwala odstąpić od profilaktyki przeciw GBS podczas porodu. Duże znaczenie ma data pobrania i prawidłowe pobranie materiału.

Jeśli wyniku nie ma, badanie nie zostało wykonane albo dokumentacja jest niepełna, lekarz ocenia dodatkowe czynniki ryzyka. Profilaktyka może być wskazana, gdy poród rozpoczyna się przed 37. tygodniem, doszło do odpłynięcia wód co najmniej 18 godzin wcześniej albo podczas porodu wystąpiła gorączka wynosząca co najmniej 38°C.

Szczególne znaczenie ma także GBS wykryty w moczu w obecnej ciąży. W takim przypadku zakażenie dróg moczowych leczy się zgodnie z zaleceniem lekarza, a sama informacja o obecności GBS w moczu jest ważna przy planowaniu profilaktyki śródporodowej. Podobnie postępuje się, gdy w przeszłości urodziło się dziecko z ciężkim zakażeniem wywołanym przez GBS.

Planowane cesarskie cięcie przed rozpoczęciem porodu i przy zachowanych błonach płodowych zwykle nie wymaga dodatkowej profilaktyki przeciw GBS. Jeśli jednak akcja porodowa się rozpocznie albo odejdą wody przed zabiegiem, postępowanie może się zmienić. Dlatego wynik nadal należy mieć przy sobie, nawet gdy cesarskie cięcie jest zaplanowane.

Jak przygotować się do porodu z wynikiem GBS

Najprostsze rozwiązanie to dołączenie wyniku do dokumentacji ciążowej i zapisanie informacji o nim w telefonie. Przy przyjęciu do szpitala powiedz personelowi, że jesteś nosicielką GBS, nawet jeśli wynik znajduje się już w karcie ciąży. Nie czekaj z przekazaniem tej informacji do momentu rozpoczęcia regularnych skurczów.

Dodatni wynik nie powinien odbierać Ci poczucia sprawczości. Zwykle nadal możliwy jest poród drogami natury, swobodne poruszanie się i wybrane metody łagodzenia bólu. Antybiotyk podawany dożylnie może wymagać dostępu do żyły i okresowego podłączenia wlewu, ale szczegóły zależą od organizacji pracy oddziału oraz przebiegu porodu.

Nie zakładaj, że trzeba rozpocząć antybiotyk w domu. Profilaktykę prowadzi się w szpitalu, ponieważ jej moment powinien być powiązany z początkiem porodu lub odpłynięciem wód. Jeśli wody odejdą przed skurczami, skontaktuj się z oddziałem położniczym i od razu podaj informację o wyniku.

Po porodzie personel obserwuje noworodka pod kątem objawów zakażenia. Szczególnej uwagi wymagają między innymi trudności w oddychaniu, nietypowa senność, problemy z karmieniem, niestabilna temperatura lub wyraźne pogorszenie stanu dziecka. O sposobie obserwacji decydują także wiek ciążowy, czas trwania porodu, moment podania antybiotyku i stan noworodka.

Co naprawdę warto zapamiętać przed wizytą w szpitalu

Najważniejsze jest wykonanie wymazu w odpowiednim terminie, dopilnowanie wyniku i przekazanie go personelowi. GBS dodatni nie oznacza choroby ani konieczności cesarskiego cięcia, tylko potrzebę zaplanowania ochrony dziecka podczas porodu.

Jeśli badanie nie zostało wykonane, poród rozpoczął się przed terminem albo nie pamiętasz wyniku, nie próbuj oceniać ryzyka samodzielnie. Powiedz o tym położnej lub lekarzowi. W tej sytuacji liczy się szybka informacja i właściwa decyzja zespołu medycznego, a nie wcześniejsze przygotowanie idealnej dokumentacji.

Sam wymaz jest krótkim, prostym badaniem, a jego wynik pozwala uniknąć niepotrzebnej niepewności w jednej z najbardziej intensywnych chwil całej ciąży. Najlepsze, co możesz zrobić, to wykonać go w zalecanym czasie, zachować wynik i zgłosić go przy przyjęciu do porodu.