Pojawienie się innej niż zwykle wydzieliny z pochwy potrafi wywołać niepokój, ale nie każda zmiana oznacza chorobę. Wyjaśniam, czym są upławy, jak odróżnić fizjologiczną wydzielinę od objawu infekcji, jakie przyczyny zdarzają się najczęściej oraz kiedy potrzebna jest konsultacja ginekologiczna.
Najważniejsze informacje o wydzielinie z pochwy
- Przezroczysta lub biała wydzielina bez przykrego zapachu zwykle jest prawidłowa.
- Żółty, zielony, szary lub grudkowaty kolor może wskazywać na infekcję, ale sam wygląd nie wystarcza do rozpoznania.
- Świąd, pieczenie, ból, nieprzyjemny zapach lub krwawienie są sygnałem, by skonsultować się z lekarzem.
- Najczęstsze przyczyny to grzybica, bakteryjne zakażenie pochwy i rzęsistkowica.
- Nie warto leczyć się w ciemno, ponieważ podobne objawy mogą wymagać zupełnie różnych leków.
Upławy to nie zawsze objaw choroby
Upławy to potoczne określenie wydzieliny z pochwy, która stała się nietypowa pod względem ilości, koloru, zapachu lub konsystencji. Sama obecność wydzieliny jest jednak czymś naturalnym. Pochwa wytwarza śluz, złuszczone komórki i płyn, które pomagają utrzymać jej nawilżenie oraz prawidłowe środowisko.
Prawidłowa wydzielina może być przezroczysta, biaława albo lekko mleczna. Zwykle nie ma intensywnego zapachu, a jej ilość i gęstość zmieniają się w trakcie cyklu. W okolicy owulacji często staje się bardziej śliska i rozciągliwa, natomiast przed miesiączką może być gęstsza.
Więcej wydzieliny może pojawić się także w czasie ciąży, przy pobudzeniu seksualnym lub po rozpoczęciu stosowania antykoncepcji hormonalnej. Z mojego punktu widzenia najczęstszy błąd polega na ocenianiu jednego szczegółu, na przykład koloru, bez uwzględnienia zapachu i objawów towarzyszących.
Po czym poznać, że wydzielina jest nieprawidłowa
Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim nagła i utrzymująca się zmiana względem tego, co jest dla danej osoby typowe. Szczególnie ważne są świąd, pieczenie, zaczerwienienie, ból przy oddawaniu moczu, ból podczas seksu oraz nieprzyjemny zapach.
| Wygląd lub objaw | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Biała, gęsta, grudkowata wydzielina | Często grzybicę pochwy, zwłaszcza gdy występuje silny świąd | Umówić konsultację, szczególnie przy pierwszym epizodzie |
| Cienka, szarawa lub biaława wydzielina z zapachem ryb | Może pasować do bakteryjnego zakażenia pochwy | Wykonać badanie i zastosować leczenie dobrane do przyczyny |
| Żółta, zielonkawa lub pienista wydzielina | Możliwa rzęsistkowica albo inne zakażenie przenoszone drogą płciową | Skonsultować się z lekarzem i rozważyć diagnostykę partnera |
| Wydzielina z krwią poza miesiączką | Podrażnienie, zaburzenia szyjki macicy, infekcja lub inne przyczyny | Nie odkładać konsultacji ginekologicznej |
| Wydzielina z bólem podbrzusza lub gorączką | Możliwe zakażenie obejmujące narządy miednicy | Skontaktować się z lekarzem pilnie |
Kolor nie daje pewnej diagnozy. Nawet charakterystyczna biała wydzielina nie przesądza o grzybicy, a żółtawy odcień nie musi oznaczać choroby. NHS również zaleca, by przy zmianie zapachu, koloru lub konsystencji nie rozpoznawać przyczyny wyłącznie samodzielnie.
Najczęstsze przyczyny upławów
Grzybica pochwy
Za grzybicę najczęściej odpowiadają drożdżaki z rodzaju Candida. Typowe są intensywny świąd, pieczenie, zaczerwienienie i biała, gęsta wydzielina, ale objawy nie zawsze występują w pełnym zestawie. Grzybica zwykle nie jest zakażeniem przenoszonym drogą płciową.
Bakteryjne zakażenie pochwy
To zaburzenie równowagi bakterii naturalnie bytujących w pochwie. Wydzielina jest często rzadka, szarawa lub biaława, a charakterystyczny może być rybi zapach, silniejszy po seksie. Brak świądu nie wyklucza problemu.
Rzęsistkowica i inne infekcje przenoszone drogą płciową
Rzęsistkowica może powodować obfitą, żółtawą lub zielonkawą, czasem pienistą wydzielinę, pieczenie i podrażnienie. Chlamydioza oraz rzeżączka mogą przebiegać skąpoobjawowo, ale czasem wywołują wydzielinę z szyjki macicy, ból podbrzusza albo krwawienie po stosunku.
Przeczytaj również: Przełyk Barretta - objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie
Podrażnienie bez infekcji
Przyczyną dolegliwości bywają perfumowane żele, płyny do higieny intymnej, dezodoranty, irygacje, środki piorące albo intensywne tarcie. W takiej sytuacji objawy mogą przypominać infekcję, choć badania nie wykazują drobnoustrojów. Zwykle pomaga odstawienie drażniącego produktu, ale utrzymujące się objawy nadal wymagają oceny.
CDC podkreśla, że sam wywiad często nie wystarcza do prawidłowego rozpoznania zapalenia pochwy. Podobne symptomy mogą mieć różne przyczyny, dlatego leczenie preparatem kupionym na własną rękę czasem tylko opóźnia właściwą pomoc.
Jak wygląda rozpoznanie i leczenie
Podczas wizyty lekarz pyta o czas trwania objawów, cykl, stosowane leki, antybiotyki, antykoncepcję i kontakty seksualne. Następnie może ocenić pochwę i szyjkę macicy oraz pobrać próbkę wydzieliny do badania.
W gabinecie stosuje się między innymi pomiar pH, badanie mikroskopowe i testy molekularne. Podwyższone pH powyżej 4,5 często występuje przy bakteryjnym zakażeniu pochwy lub rzęsistkowicy, ale samo pH nie pozwala postawić pewnej diagnozy. Przy podejrzeniu infekcji przenoszonej drogą płciową lekarz może zlecić wymaz lub badanie metodą NAAT.
Leczenie zależy od wyniku. Grzybica wymaga leków przeciwgrzybiczych, bakteryjne zakażenie pochwy antybiotyku, a rzęsistkowica leczenia przeciwpasożytniczego. Nie należy dzielić się lekami z partnerem ani skracać kuracji, nawet jeśli objawy szybko ustąpią.
Jeśli objawy wracają, problem może wymagać dokładniejszej diagnostyki. Dotyczy to zwłaszcza nawracającej grzybicy, powtarzających się zaburzeń flory bakteryjnej oraz sytuacji, gdy leczenie dostępne bez recepty nie przyniosło poprawy.
Co można zrobić przed wizytą i czego lepiej unikać
Do czasu konsultacji najlepiej myć okolice sromu letnią wodą lub łagodnym, bezzapachowym preparatem, nosić przewiewną bieliznę i zmieniać ją po spoceniu. Pochwy nie trzeba płukać od środka. Irygacje mogą zaburzać naturalną florę i nasilać problemy.
- Nie stosuj kilku preparatów dopochwowych jednocześnie.
- Nie maskuj zapachu perfumowanymi płynami ani dezodorantami.
- Nie wkładaj do pochwy domowych produktów, takich jak jogurt, soda czy olejki eteryczne.
- Przy podejrzeniu infekcji przenoszonej drogą płciową do czasu diagnozy używaj prezerwatywy albo wstrzymaj współżycie.
- Zapisz, kiedy pojawiły się objawy i czy wiążą się z miesiączką, seksem, antybiotykiem lub nowym kosmetykiem.
W ciąży większa ilość jasnej wydzieliny często jest prawidłowa, ale krwawienie, nieprzyjemny zapach, zielona lub żółta wydzielina, świąd i ból przy oddawaniu moczu wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem lub położną. Wysoka gorączka, silny ból podbrzusza, omdlenie albo obfite krwawienie są wskazaniem do pilnej pomocy medycznej.
Najrozsądniejsza zasada przy nietypowej wydzielinie
Najważniejsze jest porównanie objawów z własną normą, ale bez prób stawiania diagnozy wyłącznie na podstawie zdjęć, koloru czy zapachu. Nowa, utrzymująca się lub dokuczliwa zmiana powinna zostać oceniona przez ginekologa, lekarza POZ albo poradnię zajmującą się zdrowiem seksualnym.
Upławy same w sobie nie są rozpoznaniem choroby. Są sygnałem, że trzeba przyjrzeć się sytuacji, a właściwe badanie zwykle pozwala dobrać krótsze i skuteczniejsze leczenie niż przypadkowe preparaty stosowane metodą prób i błędów.
